Phát triển cây dược liệu và sản xuất thuốc từ cây dược liệu ngày càng được nhiều nước trên thế giới quan tâm. Theo Viện Dược liệu - Bộ Y tế, hiện có 80% dân số ở các nước đang sử dụng y học cổ truyền và thuốc từ thảo dược để chăm sóc, bảo vệ sức khỏe ban đầu cho người dân. Doanh thu hàng năm của thuốc từ dược liệu trên thế giới đạt khoảng trên 80 tỷ USD và nhu cầu về dược liệu, thuốc từ dược liệu ngày càng tăng cao.
Khu vực trồng chè thảo dược của Công ty Cổ phần dược liệu Pù Mát tại xã Con Cuông
Cũng theo Viện Dược liệu, Việt Nam có trên 5000 loài cây thuốc, trong đó có nhiều loài dược liệu quý hiếm để tạo ra các sản phẩm thuốc điều trị bệnh. Nhu cầu sử dụng dược liệu ở nước ta hàng năm khoảng trên 60.000 - 80.000 tấn nhưng phải nhập khẩu khoảng 80% về số lượng, chủng loại sử dụng, khoảng 90% tổng giá trị. Việc trồng và thu hái trong nước chiếm khoảng 20% danh mục dược liệu và chủ yếu là loại giá rẻ nên chỉ chiếm khoảng 10% tổng giá trị.
Tại Hội nghị toàn quốc về phát triển dược liệu Việt Nam ngày 12/4/2017, Thủ tướng Chính phủ đã kết luận: “Việt Nam có tiềm năng to lớn về phát triển dược liệu, trong đó có nhiều loại dược liệu quý, hiếm và vốn tri thức y học truyền thống dân tộc với nhiều bài thuốc có giá trị, thực sự là một kho tàng vô giá để tạo ra các sản phẩm thuốc, dược liệu, có điều kiện hình thành ngành công nghiệp dược liệu…”.
Ký kết phối hợp giữa Công ty cổ phần dược liệu Pù Mát với Công ty CP Nam Dược
Hiện nay, với nhu cầu dược liệu trong nghiên cứu và chế biến thuốc cùng với xuất khẩu ngày càng tăng, nhiều địa phương như: Quảng Ninh, Lào Cai, Sơn La, Ninh Bình, Hưng Yên… đã coi dược liệu là cây trồng chủ lực để thay thế cây nông sản kém hiệu quả. Vừa qua, nhiều hộ nông dân đã xác định được cây dược liệu là cây có hiệu quả kinh tế nhất trên đơn vị diện tích, là cây cho thu nhập cao và ổn định nếu có đầu ra thường xuyên.
Nghệ An là một trong những tỉnh có diện tích đất để trồng cây nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và xuất khẩu khá lớn. Trong đó, cây dược liệu có thể phát triển trên vùng đất cát ven biển, đất bãi ven sông, đất vùng trung du, miền núi, cả dưới tán rừng nguyên sinh, rừng trồng gắn với bảo vệ rừng.
Trong danh mục 100 cây dược liệu có giá trị y tế và kinh tế cao mà Bộ Y tế đã công bố thì Nghệ An có thể phát triển được các cây như: Ba kích, bạc hà, bồ công anh, củ mài (hoài sơn), cúc hoa vàng, dây thìa canh, đinh lăng, gấc, hà thủ ô, hòe, lạc tiên, ngũ gia bì, nhân trần, quế, sâm Bố Chính, sen, thảo quyết minh, trà hoa vàng…
Đồng chí Nguyễn Viết Hùng - Uỷ viên BCH Đảng bộ tỉnh, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh thăm mô hình sâm Thổ Hào ở xã Bích Hào
Hiện nay trên địa bàn tỉnh đã có một số doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã, tổ hợp, hộ gia đình đầu tư trồng, chế biến dược liệu. Theo số liệu của Hội Nông dân tỉnh thì điển hình nhất là các đơn vị như: Công ty TNHH XNK Thảo dược Hằng Moon (xã Bạch Ngọc) đã sản xuất dầu xả, dầu gội, sữa tắm tía tô, tẩy trang chè xanh…; Hợp tác xã Nông dược Tĩnh Sáng Đường (xã Tam Hợp) đã cho ra đời các sản phẩm: Cao khôi bình vị, cao an lạc miên, cao cà gai leo, cao dây thìa canh, cao đinh lăng, cao xạ cung, trà túi lọc cà gai leo, trà túi lọc chè dây, mật ong…; Hợp tác xã Dược liệu Phủ Quỳ (xã Đông Hiếu) đã sản xuất ra các sản phẩm trà cà gai leo, linh đan, hà thủ ô, tinh bột nghệ, viên nghệ mật ong, viên nghệ tam thất, sắn dây, chanh leo…; Hợp tác xã dược liệu Nghĩa Đàn (xã Nghĩa Thọ) đã sản xuất, chế biến cây an xoa, xạ đen, dòi tím…; Hợp tác xã Thảo dược Bá Hùng (xã Lương Sơn) đã sản xuất ra sản phẩm trà túi lọc cà gai leo, thìa canh, tía tô, cao tía tô,…; Hợp tác xã dược liệu Quỳ Hợp (xã Mường Ham) đã sản xuất ra các sản phẩm từ bạc hà, tía tô, húng quế, sả chanh, hương nhu trắng,…; Công ty cổ phần Dược liệu Pù Mát đã sản xuất và chế biến các sản phẩm từ cây cà gai leo, dây thìa canh, mướp đắng rừng, xạ đen, chè dây, khôi nhung,…; Công ty cổ phần Dược liệu Mường Lống (xã Mường Lống) đã sản xuất cây gừng vàng, cúc hoa, tía tô, lạc tiên, nấm linh chi, giảo cổ lam, tam thất bắc, sâm Puxailaileng, sâm thiết trúc, bảy lá một hoa,…
Công ty Dược liệu Pù Mát hiện đang mở rộng diện tích thuê đất và thuê nhân công địa phương trồng các loại dược liệu sản xuất các sản phẩm CCOP
Tuy nhiên, các doanh nghiệp, hợp tác xã nêu trên chủ yếu còn sản xuất ở quy mô nhỏ, chế biến với thiết bị, công nghệ đơn giản, sản lượng, sản phẩm còn thấp…, chưa khuyến khích nhiều hộ nông dân tham gia trồng nguyên liệu nên hiệu quả sản xuất, kinh doanh chưa cao.
Để phát triển cây dược liệu và tạo nhiều sản phẩm dược liệu thì ngoài việc khuyến khích các doanh nghiệp, hợp tác xã đang sản xuất dược liệu tiếp tục phát triển, tỉnh cần có cơ chế, chính sách thu hút được một vài doanh nghiệp thực sự có tiềm năng xây dựng nhà máy chế biến có công suất lớn, thiết bị, công nghệ hiện đại, tổ chức thu mua hết nguyên liệu với giá cả hợp lý, tạo ra các sản phẩm chất lượng, có thương hiệu để tiêu thụ trong và ngoài nước.
Cây dược liệu yêu cầu quy trình lựa chọn giống, trồng, chăm sóc, thu hái chặt chẽ, đòi hỏi kỹ thuật cao nên Nhà nước, doanh nghiệp, hợp tác xã,… phải tăng cường công tác khuyến nông, chuyển giao kỹ thuật kịp thời gắn với xây dựng quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung... Mô hình liên kết bốn nhà (Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân) cần được triển khai đồng bộ, trong đó doanh nghiệp đóng vai trò chủ đạo trong việc kết nối nhà khoa học, hỗ trợ người trồng, tổ chức tập huấn…
Với sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền thông qua nghị quyết hoặc phê duyệt đề án phát triển bền vững cây dược liệu và sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, nhất định ngành dược liệu tỉnh nhà sẽ có bước phát triển mạnh mẽ trong thời kỳ mới.
