Một dân tộc chỉ có hơn 400 người ở Nghệ An làm nghi lễ đặc biệt khi nghe tiếng sấm, nay được ghi danh Di sản văn hóa

UBND xã Nga My, tỉnh Nghệ An vừa tổ chức lễ đón nhận Chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với “Lễ đón tiếng sấm của người Ơ Đu” và kỷ niệm 20 năm thành lập bản Văng Môn - nơi sinh sống tập trung đông dân cư nhất của đồng bào Ơ Đu.

Khi tiếng sấm đầu tiên trong năm vang lên không chỉ là tín hiệu của đất trời chuyển mùa mà còn đánh dấu thời khắc bắt đầu năm mới.
Vì vậy, lễ đón tiếng sấm được xem là ngày Tết lớn nhất trong năm của người Ơ Đu, thường diễn ra từ 3 đến 5 ngày với nhiều hoạt động văn hóa cộng đồng đặc sắc.

Ngay sau khi tiếng sấm đầu tiên vang lên, sáng hôm sau, người dân trong bản cùng nhau mang các vật dụng sinh hoạt như nồi niêu, mâm bát, dao, gùi… ra suối Nậm Ngân thực hiện nghi thức “rửa xui”.
Họ tin rằng, dòng nước “suối thiêng’ sẽ giúp cuốn trôi những điều phiền muộn của năm cũ, mang lại sự may mắn và bình an cho năm mới.
  Không chỉ đồ dùng, người dân còn rửa mặt, chân tay, vuốt nước lên tóc với mong muốn sức khỏe dồi dào, tinh thần tươi mới.
Phụ nữ rửa những quả trứng gà bằng nước suối để cầu mong sự sinh sôi, phát triển; đàn ông lội ngược dòng nước với ước vọng có sức khỏe bền bỉ để lao động, lên nương, đi rừng.

Sau nghi thức ở suối thiêng, dân bản tập trung tại nơi tổ chức các lễ cúng đầu năm. Trước tiên là lễ cúng bản nhằm báo với thần linh, thổ địa, thổ công về việc dân bản bước sang năm mới.
Tiếp đó là lễ cúng thần sấm, cúng tổ tiên và cúng vía cho dân bản. Kết thúc phần nghi lễ, thầy mo và các già làng nâng chén rượu chúc phúc cho dân bản.

Mọi người thực hiện nghi thức buộc chỉ đen vào cổ tay cho nhau với ý nghĩa cầu sức khỏe và bình an.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã đưa tập quán xã hội và tín ngưỡng “Lễ đón tiếng sấm của người Ơ Đu” tại xã Nga My vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 2192/QĐ-BVHTTDL.

Đây không chỉ là sự ghi nhận của Nhà nước đối với những giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học vô giá của nghi lễ này mà còn là niềm tự hào to lớn của Đảng bộ, chính quyền địa phương và cộng đồng dân tộc Ơ Đu.
Theo Già làng Lo Văn Cường, bản Văng Môn, từ xa xưa, khi chưa có lịch tính thời gian, tổ tiên người Ơ Đu sinh sống ở hai bên sông Nậm Nơn - thượng nguồn sông Lam đã lấy tiếng sấm làm dấu hiệu mở đầu năm mới.
Vì vậy, lễ đón tiếng sấm đã tồn tại hàng trăm năm qua, được lưu truyền qua nhiều thế hệ và trở thành nét văn hóa tâm linh quan trọng của cộng đồng.
  Lễ đón tiếng sấm đầu năm không chỉ phản ánh đời sống tâm linh độc đáo của dân tộc Ơ Đu mà còn thể hiện khát vọng về cuộc sống bình yên, no đủ và sự gắn kết cộng đồng.
Đây là di sản văn hóa truyền thống được người Ơ Đu gìn giữ, trao truyền và phát huy vẹn nguyên giữa dòng chảy hiện đại.

Sau tiếng sấm đầu tiên trong năm, đồng bào Ơ Đu ở xã Nga My, tỉnh Nghệ An sẽ tổ chức Lễ đón tiếng sấm đầu năm (Lễ Chăm Phtrong) gắn với tục thờ thần sấm. Đây cũng được xem như "Tết" của người Ơ Đu.