Khơi dậy khát vọng khởi nghiệp sáng tạo trong nông dân

Nhiều ý tưởng nhưng thiếu cơ hội bứt phá

Ở bản Tổng Khư, Buộc Mú (xã Na Ngoi), câu chuyện khởi nghiệp của Lê Bá Mạnh bắt đầu từ một công việc tưởng như rất đỗi quen thuộc là đi gom lá dong đưa về xuôi bán vào mỗi dịp Tết. Từng trực tiếp chứng kiến cảnh thu mua nhỏ lẻ từ nhiều hộ dân ở Tương Dương, Kỳ Sơn, Mạnh nhận ra phía sau những bó lá dong là sinh kế còn nhiều dư địa nhưng chưa được tổ chức bài bản. Đầu năm 2025, anh bắt đầu khảo sát, lựa chọn Na Ngoi làm nơi xây dựng vùng trồng đầu tiên. Đến nay, mô hình có 3 hộ tham gia, tổng diện tích gần 10 ha; trong đó, năm 2025 trồng 5 ha và năm 2026 trồng thêm hơn 4 ha. Cây được chăm sóc theo hướng hiện đại, chủ động tưới, sử dụng nhiều phân hữu cơ và theo dõi sát quá trình sinh trưởng.

Đáng chú ý, Mạnh không chỉ nhìn cây lá dong ở góc độ một loại nông sản bán theo mùa vụ. Với thời gian từ khi trồng đến thu hoạch lứa đầu khoảng 16 tháng, mỗi năm có thể thu từ 2-3 đợt, anh đang hướng tới một vùng nguyên liệu ổn định, có khả năng cung cấp cho chợ đầu mối ở Nghệ An, các làng nghề làm bánh ngoài Hà Nội và người tiêu dùng. Với 30.000 gốc đã trồng từ tháng 2/2025, mô hình dự kiến thu khoảng 400 triệu đồng vào vụ Tết năm 2027 và hướng tới doanh thu khoảng 500 triệu đồng/năm khi đi vào ổn định. Tuy vậy, từ một ý tưởng nhìn thấy được cơ hội đến một dự án đủ sức tạo thành vùng sản xuất lại là khoảng cách không nhỏ. Khó khăn lớn nhất là thay đổi nhận thức của người dân về cây lá dong; tiếp cận nguồn vốn vay và quy hoạch vùng trồng.

Ở một hướng khác, anh Lê Văn Tùng, một kỹ sư công nghệ thông tin ở xã Đại Đồng, lại bắt đầu từ việc nhìn thấy giá trị chưa được khai thác trong con tằm và sợi tơ. Thay vì dừng ở mô hình nuôi tằm, lấy kén, kéo tơ, dệt vải và bán sản phẩm thô, Tùng tìm cách chiết xuất sericin, một thành phần có giá trị trong sợi tơ để phát triển các sản phẩm mỹ phẩm. Anh tự học công nghệ chiết xuất, tìm tài liệu, kết nối chuyên gia, thử nghiệm quy trình, đồng thời xây dựng lại sản phẩm từ bao bì, câu chuyện thương hiệu đến kênh phân phối. Đến tháng 3/2026, những sản phẩm mỹ phẩm từ dâu tằm mang thương hiệu của Công ty CP Dâu tằm Việt Nam bắt đầu ra đời và được tiêu thụ qua đại lý, kênh trực tuyến.

Điều đáng nói là phía sau những ý tưởng giàu tiềm năng ấy vẫn là bài toán nguồn lực. Với Tùng, hạn chế lớn nhất hiện nay là chưa đủ nguồn lực để đưa đồng bộ các sản phẩm ra thị trường. Anh kỳ vọng khi dự án được quảng bá rộng hơn, sản phẩm sẽ có cơ hội tiếp cận khách hàng tốt hơn; đồng thời cần thêm vốn để nâng giá trị tơ tằm từ sản phẩm thô lên các sản phẩm có hàm lượng chế biến cao. Theo tính toán của anh, nếu bán tơ thô, giá trị khoảng 200.000 đồng/kg, trong khi nếu phát triển được chuỗi sản phẩm, nguyên liệu có thể được thu mua với mức 1,2-1,5 triệu đồng/kg.

Câu chuyện của Chu Văn Quân ở Kim Liên cũng cho thấy một bước chuyển đáng chú ý trong tư duy làm nông nghiệp. Từ một cơ sở cung cấp cây giống, con giống, phân bón và hướng dẫn nông dân xây dựng các mô hình nhà màng, Quân phát triển ý tưởng “Phát triển du lịch canh nông trên quê hương Bác”, kết nối các mô hình VAC theo hướng hữu cơ, sạch với nhu cầu tham quan, trải nghiệm của du khách và học sinh. Đến nay, mô hình đã liên kết 25 hội viên làm VAC, có cánh đồng hoa hướng dương, điểm phân phối sản phẩm và các hoạt động trải nghiệm; doanh thu được dự kiến đạt 1,5 tỷ đồng trong năm 2026.
Điểm chung của những mô hình này là ý tưởng không thiếu. Người nông dân đã bắt đầu biết nhìn xa hơn một vụ mùa, một sản phẩm thô hay một kênh bán hàng truyền thống. Họ nghĩ đến chế biến sâu, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử, xây dựng thương hiệu, du lịch canh nông, liên kết chuỗi và cả hướng phát triển sản phẩm OCOP.

Tuy vậy, để những ý tưởng ấy trở thành dự án có khả năng gọi vốn, mở rộng thị trường và nhân rộng, người làm nông nghiệp cần được bổ sung những kỹ năng mà lâu nay ít có cơ hội tiếp cận: Xây dựng dự án, quản trị tài chính, marketing, thương mại hóa sản phẩm, thuyết trình và ứng dụng công nghệ.

Tạo bệ đỡ cho những dự án khả thi

Từ thực tế ấy, Cuộc thi “Nhà nông khởi nghiệp sáng tạo tỉnh Nghệ An” năm 2026 được Hội Nông dân tỉnh tổ chức lần đầu, trong khuôn khổ Đề án về hướng dẫn, hỗ trợ nông dân khởi nghiệp sáng tạo giai đoạn 2026-2030. Mục tiêu không chỉ dừng ở việc tìm ra những ý tưởng hay để trao giải, mà hướng tới phát hiện, tôn vinh các dự án có tiềm năng; khuyến khích nông dân mạnh dạn ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hình thành diễn đàn kết nối nông dân với doanh nghiệp, hợp tác xã, nhà khoa học, tổ chức tín dụng, nhà đầu tư và các tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp.

Phạm vi của Cuộc thi cũng được mở khá rộng, từ sản xuất nông nghiệp ứng dụng khoa học, công nghệ, nông nghiệp công nghệ cao, hữu cơ, sinh thái, thông minh; chế biến, bảo quản, phát triển sản phẩm nông, lâm, thủy sản và sản phẩm OCOP; đến chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế tập thể, du lịch nông nghiệp, logistics và các giải pháp đổi mới sáng tạo phục vụ nông nghiệp, nông thôn. Đối tượng dự thi không chỉ là hội viên, nông dân mà còn có chủ trang trại, chủ cơ sở sản xuất, thành viên hợp tác xã, tổ hợp tác, doanh nghiệp, thanh niên, sinh viên, nhà khoa học và các tổ chức, cá nhân có ý tưởng phù hợp.

Theo thể lệ, những ý tưởng, dự án đạt giải và những dự án có tiềm năng phát triển sẽ được xem xét, ưu tiên tham gia các chương trình hỗ trợ; trong đó có đào tạo về khởi nghiệp, quản trị doanh nghiệp, quản trị hợp tác xã, phát triển sản phẩm, xây dựng thương hiệu, chuyển đổi số, thương mại điện tử, xúc tiến thương mại; được tư vấn hoàn thiện phương án sản xuất, kinh doanh và kết nối với chuyên gia, doanh nghiệp, tổ chức khoa học - công nghệ, cơ sở đào tạo. Các dự án còn có cơ hội được hướng dẫn tiếp cận Quỹ Hỗ trợ nông dân, Quỹ Hỗ trợ khởi nghiệp và các chương trình tín dụng ưu đãi theo quy định.

“

Đây là lần đầu tiên Hội Nông dân tỉnh tổ chức Cuộc thi "Nhà nông khởi nghiệp sáng tạo", nhằm tạo thêm một kênh để khơi dậy tinh thần đổi mới, sáng tạo và đồng hành cùng hội viên, nông dân trong quá trình khởi nghiệp. Chúng tôi mong muốn qua cuộc thi sẽ phát hiện, lựa chọn, ươm tạo những ý tưởng có triển vọng, đồng thời kết nối các dự án với những nguồn lực cần thiết như vốn, khoa học - công nghệ, chuyên gia, doanh nghiệp và thị trường. Từ đó, tạo được bệ đỡ để ý tưởng có thể trở thành dự án khả thi, có khả năng phát triển, nhân rộng

Ông Nguyễn Viết Hùng - Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh nhấn mạnh

Như vậy, giá trị lớn nhất mà Cuộc thi hướng tới không nằm ở số lượng giải thưởng, mà ở khả năng tạo ra một chuyển động mới trong tư duy làm nông nghiệp. Khi người nông dân bắt đầu biết biến một đặc sản thành sản phẩm, biến sản phẩm thành thương hiệu, biến vùng nguyên liệu thành chuỗi giá trị và biến lợi thế địa phương thành một mô hình kinh doanh, nông nghiệp sẽ không còn chỉ được đo bằng sản lượng.

Theo kế hoạch, sau khi tiếp nhận hồ sơ, Ban Tổ chức sẽ tổ chức hội nghị tư vấn, hướng dẫn để các tác giả tiếp tục hoàn thiện nội dung, nâng chất lượng hồ sơ, kỹ năng thuyết trình và trả lời phản biện. Vòng sơ khảo dự kiến hoàn thành trước ngày 20/8; vòng chung khảo trước ngày 10/9 và lễ tổng kết, trao giải trước ngày 10/10/2026. Sau đó, các dự án tiêu biểu tiếp tục được tư vấn, kết nối với chuyên gia, doanh nghiệp, tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư để kêu gọi vốn.